De Vismigratierivier gaat de laatste bouwfase in

De aanleg van de Vismigratierivier bij Kornwerderzand gaat een nieuwe fase in. Boskalis is gestart met de aanleg van het laatste deel aan de IJsselmeerzijde van de Afsluitdijk. De komende maanden krijgt de kilometerslange, slingerende rivier steeds meer vorm. Daarmee komt een bijzondere visverbinding tussen de Waddenzee en het IJsselmeer dichter bij voltooiing.

Trekvissen kunnen nu maar beperkt tussen de Waddenzee en het IJsselmeer bewegen. Bij de spuisluizen van Kornwerderzand wachten op sommige momenten miljoenen vissen op een kans om het IJsselmeer binnen te trekken. Ze worden aangetrokken door de zoetwaterstroom die tijdens het spuien vanuit het IJsselmeer naar de Waddenzee stroomt.

Maar voor veel vissoorten is die stroming te sterk om tegenin te zwemmen. Bovendien is er maar een beperkt aantal momenten waarop vissen via de spuisluizen naar het IJsselmeer kunnen trekken. De Vismigratierivier moet daar verandering in brengen.

Een rivier tussen zout en zoet

Een gat in de Afsluitdijk maken is daarvoor niet voldoende. Jarenlang is onderzocht welk ontwerp het beste werkt voor de verschillende soorten trekvissen. Het resultaat is een kilometerslange, kunstmatige rivier die de overgang tussen zout en zoet water geleidelijk laat verlopen.

De Vismigratierivier is uniek: het is de eerste kunstmatige getijdenrivier ter wereld die op de grens van zoet en zout water wordt aangelegd. Tegelijkertijd blijft het IJsselmeer volledig zoet. Er komt geen zout water het meer in, waardoor het IJsselmeer zijn belangrijke functie als bron voor zoet water en drinkwater kan behouden.

Zo worden natuurontwikkeling en de bescherming van de zoetwatervoorraad met elkaar gecombineerd.

Zó werkt de Vismigratierivier

De werking van de rivier is gebaseerd op natuurlijke stromingen en het getij. Tijdens eb wordt vanuit het IJsselmeer zoet water via de Lorentzsluizen naar de Waddenzee gespuid. De zoete lokstroom trekt vissen naar de spuikom bij Kornwerderzand. Daar sluit de ingang van de Vismigratierivier op aan.

Vervolgens kunnen de vissen via de slingerende rivier de Afsluitdijk passeren. De lengte en vorm van de rivier zijn zorgvuldig ontworpen om verschillende vissoorten de juiste omstandigheden te bieden.

Sterke zwemmers, zoals elft, houting, zeeforel en zalm, kunnen zich zelfstandig stroomopwaarts verplaatsen. Zwakkere zwemmers, zoals glasaal, spiering, driedoornige stekelbaars en bot, maken juist gebruik van de stroming en laten zich gedeeltelijk meevoeren.

Van zout naar zoet

Voor trekvissen is de overgang van zout naar zoet water een belangrijk onderdeel van hun tocht. De overgang moet daarom geleidelijk verlopen.

Aan de IJsselmeerzijde krijgt de Vismigratierivier een lang en slingerend traject. De vorm en lengte zijn zo berekend dat de omstandigheden onderweg steeds veranderen. Daardoor kunnen vissen geleidelijk wennen aan het verschil in zoutgehalte.

Het water aan het einde van de rivier is volledig zoet. Dat is essentieel voor het IJsselmeer, dat van groot belang is voor onder meer landbouw en drinkwatervoorziening.

Met het getij mee

De rivier maakt gebruik van de natuurlijke dynamiek van de Waddenzee. Het waterpeil en de stroming veranderen mee met het getij. Door het slingerende ontwerp ontstaan bovendien verschillende stroomsnelheden.

Dat geeft vissen niet alleen een mogelijkheid om verder te trekken, maar ook plekken om te schuilen, te rusten en voedsel te zoeken. Daarmee is de Vismigratierivier meer dan alleen een doorgang: het wordt een leefgebied waarin verschillende soorten tijdens hun trek terechtkunnen.

Een nieuw hoofdstuk voor de Afsluitdijk

De Afsluitdijk geldt wereldwijd als een icoon van de Nederlandse waterbouw. Negentig jaar na de aanleg wordt aan dat verhaal een nieuw hoofdstuk toegevoegd.

Met de Vismigratierivier komen waterbouw, natuur en innovatieve techniek samen. De oplossing bij Kornwerderzand kan bovendien als voorbeeld dienen voor andere plekken in de wereld waar barrières tussen zoet en zout water de trek van vissen belemmeren. Naar schatting zijn er wereldwijd zo’n 200 locaties waar een vergelijkbare aanpak mogelijk interessant kan zijn.

Sterk door samenwerking

De Vismigratierivier is het resultaat van een samenwerking tussen verschillende organisaties. De initiatiefnemers zijn de Waddenvereniging, It Fryske Gea, Sportvisserij Nederland, Coalitie Blauwe Hart Natuurlijk en NetVISwerk. Het idee voor de Vismigratierivier ontstond in 2011.

In opdracht van de provincie Fryslân werken verschillende aannemers aan de aanleg. Bouwconsortium Levvel, bestaande uit BAM, Van Oord en Rebel, realiseerde voor Rijkswaterstaat de doorgang in de Afsluitdijk.

De contouren aan weerszijden van de Afsluitdijk worden aangelegd door aannemerscombinatie IJsselmeerwerken VOF, bestaande uit BAM en Van Oord. Boskalis is verantwoordelijk voor de aanleg van de kenmerkende, zigzaggende rivier.

De komende maanden wordt de laatste fase van de aanleg zichtbaar. Daarmee komt een ambitieus idee uit 2011 steeds dichter bij de werkelijkheid: een vrije en veilige passage voor trekvissen tussen de Waddenzee en het IJsselmeer.

Bron: Vismigratierivier
Foto: website Vismigratierivier